Jarðhitasv. n. Mývatns
Virka gosbeltið norðan Vatnajökuls stefnir nærri norðri frá jökli og norður undir sjó í Kelduhverfi og út undir Melrakkasléttu. Gosbelti þetta er víðast hvar 30 40 km breitt og gengur fjallabálkur norður eftir því miðju og skaga stök fjöll eða fjallaklasar upp úr honum, t.d. Dyngjufjöll og Herðubreið, en land er mun lægra og flatara beggja vegna. Sprungufylki ganga austanhallt við norður eftir gosbeltinu og hafa menn tengt þau við tiltekin eldstöðvakerfi, en í þeim eru tilteknar megineldstöðvar (eða a.m.k. í flestum þeirra), sem eru rót að virkum háhitasvæðum. Fleiri háhitasvæði koma fyrir, sem eru án sýnilegra megineldstöðva, en eru úti á sömu sprungufylkjum og þekktar megineldstöðvar. Verða háhitasvæðin hátt í tug, ef Kelduhverfi er talið með.
Háhitasvæðin í þessu gosbelti eru sýnd á meðfylgjandi korti. Af þessum svæðum hefur jarðgufa verið virkjuð til rafmagnsframleiðslu í Bjarnarflagi (3 MW, 1969) og Kröflu (frá 1977, nú um 60 MW). Þeistareykir og Gjástykki eru í rannsókn og hafa þegar verið boraðar tvær fullvaxnar rannsóknarholur á Þeistareykjum. Talsvert hefur verið rannsakað í Kelduhverfi Öxarfirði, og reyndar borað líka, en önnur svæði hafa flest aðeins verið lauslega skoðuð. Kverkfjöll og Öskju munu margir telja slíkar náttúruperlur, að það gangi guðlasti næst að hrófla við þeim með virkjunum. Auk þess eru svæðin bæði fram á reginöræfum, í 1.000 1.500 m y.s. hæð, og því ekkert sérlega girnileg aðgöngu í virkjunarskyni. Óvíst er enn, hvaða slægur er í Fremri-Námum og Hrúthálsum, og að auki eru þau svæði einnig frammi á öræfum, fjarri alfaraleiðum, og í verulegri hæð. Athyglin, hvað virkjunarhugmyndir varðar, hefur því einkum beinst að svæðunum í og norðan Mývatnssveitar, Bjarnarflagi, Kröflusvæðinu, Gjástykki og Þeistareykjum, sem eru aðeins í 300 500 m y.s hæð og tiltölulega greið aðgöngu.
Svæðið milli Mývatnssveitar og Kelduhverfis einkennist af flötum og hægt hallandi hrauna- og grágrýtisbreiðum, en yfir þau rísa stök og brött fjöll, annars vegar á jöðrum Kröflu-kötlunnar (caldera er alþjóðlega fræðiheitið fyrir það fyrirbæri, orðrétt þýtt sem katla, dregið af calderon, sem þýðir ketill, sbr. cauldron á ensku, en það hefur fyrir mistök verið kallað askja á íslensku), en hins vegar beggja vegna Þeistareykja. Þessi fjöll ná sum upp fyrir 800 m y.s. Sprungufylki mikið gengur í gegnum Kröflu-kötluna og norður í haf í Öxarfirði en suður í Ódáðahraun hinum megin. Er Bjarnarflag á því skammt sunnan kötlunnar en Gjástykki skammt norðan hennar. Er vísast, að þessi svæði öll heyri saman á einhvern hátt. Sambærilegt sprungufylki gengur gegnum Þeistareykjasvæðið, sem rekja má norður í haf, austan undir Tjörnesi, en suður í Mývatnssveit, að minnsta kosti, en líklega þó allt suður í Krákarbotna og Suðurárbotna.
Freysteinn Sigurðsson
